Cocugunuza nasil tepki veriyorsunuz?

Tepki diliniz nasil?
Çocugun kisilik yapisi üzerinde anne–babanin beden dili, konusma tarzi, hal ve davranisi ve sözel dildeki duygu ve düsünce içerigi ile kullanilan kelime ve kavramlar önemlidir. Bunlarin birçogu çocugun davranisi karsisinda anne ve babanin tepkisi olarak ortaya çikar. Baskici veya otoriter anne–baba tutumunun tavsiye edilen demokratik anne–baba tutumundan farki büyük ölçüde bu tepkilerde kendisini gösterir.

Anne–baba ile çocuk arasindaki iletisim sorunlarinin önlenmesi, çocugun kurallara uymakta zorlanmamasi, kendine güvenli olmasi tepkimizin sekline baglidir. Çocuklarla iletisimde tepki esigi çok önemlidir. Eger çocugumuzla duygusal açidan yakin, deger veren, dinleyen ve açiklayan bir iletisim içinde isek çocugumuz bizim nelere önem verdigimizi bilir. Tepki esigi hayatin ilk aylarinda çocuk üzerinde etkili olmaya baslar. Mesela çocuk sebepsiz yere agladiginda, yemek yedirirken yemeyip agzindakini püskürttügünde, biraz daha büyüyüp esyalari döküp kirdigi, prizlere uzandigi sirada gösterdigimiz tepki sekli çocugumuza karsi tepkimizin esigini belirler.

Ilk aylar, çocugun gözle takip edilmesi veya tehlikelerden uzak tutulmasi, gelisimine göre serbestlikler verilmesi gereken bir zamandir. Böyle olunca da çocuk olumsuz bir davranis yaptiginda hafifçe kasimizi kaldirmamiz, sakin bir sekilde yapmamasinýi söylememiz, çocuk prize uzanmak gibi tehlikeli bir sey yapiyorsa çok tehlikeli oldugunu söylememiz bile yeterli olur. Küçük çocuklari izlerseniz yeni bir davranis yaptiklarinda sürekli anne–babalarini izlerler. Bazi anne–babalar çocugun en küçük olumsuz davranisinda bagirma, haykirma seklinde tepki verir. Bu da mizaçlarina bagli olarak bazi çocuklarin bu tepkilere karsi duyarliliginin azalmasina yol açabilir. Böylece bu tür tepkilere önem vermeyip kendi istedigini yapmaya devam edebilir. Ancak daha siddetli tepkilerde olumsuz davranisi durdururlar. Bu sekilde çocuklarina siddetli tepkiler veren, tepki esikleri yüksek anne–babalarin hem yaptiklari bagirma, dayak gibi tepkilerden suçluluk duymamak hem de kendilerini savunmak için “çocugum hiç söz dinlemiyor, ne kadar söylesem de dinletemiyorum; ancak bagirdigimda ya da fiziksel ceza uyguladigimda sakinlesiyorlar” demeleri çok üzücüdür. Çocukta psikolojik veya organik bir sorun olmadikça çocuklar son derecede uyumlu bireylerdir. Ancak siddetli tepkilerde anne–babayi dinliyorsa çocuk benlik gelisimi sebebiyle bu tür davranislarda bulunuyor ve kendisini ispata çalisiyor da olabilir. Bu durumda ailenin biraz daha sabirli, toleransli ve çocugu iyi dinleyip açiklayici olmasi gerekebilir. Siddetli tepki göstererek disiplin altina almak çocugun mizacina göre ya pasif ya da isyankar bir kisilik gelistirmesine yol açabilir.

Çocugu olumsuz sekilde davranmaya iten bedensel veya ruhsal bazi sikintilari da olabilir. Anne–babanin tepki esigini yükseltmek yerine çocugun duygusal veya diger ihtiyaçlarina egilmesi sorunun çözümünü kolaylastirir. Siddet siddeti getirmektedir. Çocuga siddetli tepkiler göstermek onun da ailenin diger bireylerine karsi sert tepkiler vermesine yol açabilmektedir. Otoriter anne-babasina karsi pasif kalan bir çocugun kendinden küçüklere karsi son derece agresif davrandigi çok görülür.

Farika Teymur Artir / Psikolog
13.01.2004